Thursday, 23 February 2017

Rhyddid y wasg

Ysgreifennais erthygl ar gyfer cylchgrawn 'Y Llef'. Dyma fersiwn (dwi wedi newid mymryn) ohono:


Dan ni’n byw mewn cymdeithas rydd: mae’r ffaith fod y cylchgrawn yma’n gallu cyhoeddi dau safbwynt wrthgyferbyniol ar fater mor bwysig â hyn yn dangos hynny. Mae’n ddigon hawdd bawio ar ein rhyddid a mynnu sensoriaeth, ond y ffaith yw fod gennym yr hawl i wneud hynny dim ond oherwydd ein bod yn byw mewn cymdeithas rydd. Ni fyddai’n cymdeithas yn un rydd heb ryddid y wasg. Ond yn anffodus mae rhai o blaid rhoi terfyn ar hyn.


‘A ddylid gweithredu Section 40 o’r Crime and Courts Act 2013?’ gofynnodd llywodraeth San Steffan yn ddiweddar mewn ymghynghoriad cyhoeddus. Byddai gweithredu Section 40 yn gorfodi papurau newydd a chylchgronau nad ydynt yn ran o’r rheoleiddiwr gwladol, hyd yn oed pan yn fuddugol mewn achos llys, i dalu costau cyfreithiol yr hawliwr a’u rhai eu hunain. Nid yw cael rheoleiddiwr gwladwriaethol ar gyfer y wasg yn llesol mewn democratiaeth rhyddfrydol. Ond mae bygwth papurau newydd gyda chostau cyfreithiol anferthol, os nad ydynt yn ymynuno â rheoleiddiwr o’r fath, hyd yn oed yn waeth. Mae’r Guardian o’r farn na fyddent, yn erionig, wedi gallu dinoethi’r sgandal hacio ffonau yn y lle cyntaf pe byddai’r rheol abswrd yma wedi bod mewn bodolaeth. Ac ni fyddai’r Times wedi gallu cyhoeddi tystiolaeth o Aelodau Seneddol yn camddefnyddio’u treuliau yn 2009 pe byddai Section 40 wedi bod mewn grym bryd hynny. Byddai rhagor o reoliadau ar y wasg yn rhoi terfyn ar allu newyddiadurwyr i gynnal newyddiaduraeth ymchwiliadol, gan wneud y pwerus a’r cyfoethog yn llai atebol i’r cyhoedd.


Mae rheoleiddiwr Max Mosely, Impress, wedi cael ei gydnabod fel y rheoleiddiwr swyddogol. Mewn cyfweliad a’r BBC, cyfaddefodd Mosely fod arian y diweddar Oswald Mosely - sef ei dad ac arweinydd y British Union of Facists yn ystod 30’au - yn cael ei ddefnyddio i ariannu Impress, sy’n hollol eronig pan gofiwn mai’r chwith ‘progressive’ yw rhai o brif cenofnogwyr y jôc yma o reoleiddiwr. Roedd y dicter cyhoeddus a welwyd tuag at y wasg, yn dilyn y datguddiad fod News of the World wedi hacio ffôn Milly Dowler, yn hollol ddealladwy a dilys. Ond mae Mosely wedi bod mewn rhyfel personol â’r wasg ers iddyn nhw gyhoeddi manylion ynglyn â’i fywyd preifat. Mae’r ffaith fod selebs breintiedig â vendetta’n erbyn y wasg wedi egsboitio’r ymdeimlad yma, er mwyn rhoi terfyn ar ryddid y wasg, yn gywilyddus.


Yn nhyb rhai: ‘Mae angen stopio ffasgaeth + mae’r Daily Mail yn ffasgaidd, felly: mae angen sensora’r wasg’, sy’n hollol hyrt, gan fod hanes yn dysgu’r canlynol: Ffasgwyr yn dod i bŵer => Rhyddid y wasg yn dod i ben.


Yn wir, mae Trump wedi mynegi cefnogaeth dros gyfreithiau cyfyngedig Brydeinig ar y wasg, ac wedi awgrymu y bydd yn cyflwyno rheoliadau tebyg yn yr UDA. Mae’r chwith adweithiol a’r dde-eithafol yn gytun yn eu casineb tuag at y ‘mainstream media’, ac fel ei gilydd ni allent ddioddef beirniadaeth o’u syniadau. Os nad ydych chi’n hoff o senoffobia’r wasg asgell-dde: croeso i’r clwb. Ond nid ydy rhoi’n bysedd yn ein clustiau a mynnu sensoriaeth yn ddatrusiad i unrhyw broblem. Mae’n blentynnaidd, naïf, ac yn union fel cael strop. Rhaid curo syniadau gwael gyda rhai gwell, neu fel arall mi fydd y rheiny ohonom sydd ar y chwith-rhyddfrydol yn amhoblogaidd ac amherthnasol am amser hir.



Mae gen i gwestiwn ar gyfer cefnogwyr Impress: wrth gyflwyno rhagor o reoliadau ar y wasg, esiampl pa wlad dylai llywodraeth Prydain ei ddilyn? Mae’r Reporers sans frontiers wedi astudio rhyddid y wasg mewn 180 gwlad, ac wedi’u rhifo o 1 i 180, gydag 1 yn golygu ‘y mwyaf rhydd’ a 180 yn golygu ‘y lleiaf rhydd’. Y 10 gwlad mwyaf rhydd, o rif 1-10 yn y drefn honno, yw’r: Ffindir, Yr Iseldiroedd, Norwy, Denmarc, Seland Newydd, Costa Rica, Y Siwstir, Sweden, Iwerddon, Jamaica. A dyma’r gwledydd sydd ar waelod y rhestr, o rifau 171-180, yn y drefn honno: Ciwba, Dijbouti, Laos, Sudan, Fietnam, China, Syria, Turkmenistan, Gogledd Korea, Eirtrea. Byddai unrhyw un hanner call yn cydnabod na ddylwn ddilyn esiampl China, Ciwba neu Syria pan fo rhyddid myengiant mewn cwestiwn. Dylai Prydain, sydd ar hyn o bryd yn 38fed ar y rhestr, ymuno â’r top ten - nid llithro lawr y rhestr.

Mae Putin yn enwog am ladd newyddiadurwyr Rwsieg, ac mae unben Twrci, Erdogan, yn arestio newyddiadurwyr yn ei wlad yntau. Mae anffyddwyr sy’n blogio ar y wê yn cael eu llofruddio gan gangiau ffwndamentalaidd ym Mangladesh, a’u dienyddio gan y wladwriaeth yn Saudi Arabia ac Iran. Nid oes dim yn eangfrydig ynglŷn â gwrthwynebu rhyddid y wasg. Mae’n hanfodol fod gwledydd Gorllewinol yn gadarn yn ein gwerthoedd o ddemocratiaeth, rhyddid mynegaint, a hawliau dynol. Mae’n hollbwysig ein bod ni’n dangos ein solidariaeth gyda phobl sy’n rhannu'r gwerthoedd yma ond yn byw mewn ardaloedd nad ydynt yn rhydd. Mae gennym ddyletswydd moesol i gynnig gobaith i’r bobl hyn fod system o gymdeithas rydd yn bosib, ac felly mae’n rhaid i ni sicrhau fod ein cymdeithasau ni yma’n y Gorllewin yn parhau i fod yn rhydd. Mae rhyddid y wasg yn ran annatod o hyn, a byddai unrhyw gyfyngiad pellach arno’n gam tuag at gyfeiriad totalitariaeth.

Dylwn ninnau ar y chwith ailddarganfod y gair cyntaf o foto’r Chwyldro Ffrengig: liberté.

Wednesday, 9 September 2015

Siarad hefo Sian Gwenllian

Siarad hefo Sian Gwenllian

Bydd Sian Gwenllian yn lansio ei hymgyrch ddydd Sadwrn fel ymgeisydd Plaid Cymru dros Arfon yn Etholiad y Cynulliad fis Mai nesaf.  Esh i i siarad hefo Sian er mwyn darganfod mwy amdani hi a'i hymgyrch.




"Dwi'n meddwl bod isho llais cry' dros yr ardal yma," mae Sian Gwenllian yn cychwyn y sgwrs. "Mae 'na dueddiad bod y Gogledd yn cael ei anghofio yn y Cynulliad. Fyswn i'n gneud yn siwr bod ni ddim yn cael ein anghofio."

Mae'n amlwg wrth siarad hefo Sian fod ei hardal yn golygu lot iddi. Fel Cynghorydd dros Y Felinheli ers 2008, mae hi'n brysur iawn yn cymryd rhan yn ei chymuned, er enghraifft drwy ymwneud â menter y Felin Sgwrsio, "sydd yn fenter cymunedol, lle mae 'na gaffi wedi cael ei droi yn ganolfan cymdeithasol, ac mae 'na gyfla i bobol ddod at ei gilydd i gymdeithasu yn fanno."

Nid yn unig hyn, ond mae gwaith elusennol yn bwysig iawn i Sian. Er enghraifft, mae hi'n cyfranogi ym menter Felingylchu, sef siop ail-law sy'n codi arian at elusennau lleol.

Yn ôl Sian, mae'r "agweddau cymdeithasol o gymuned" yn hollbwysig, ac mae Felin Gylchu yn "rhoi cyfla i bobol o bob oedrannau i wirfoddoli yn eu pentra." Mae hi hefyd yn ymwneud ag ymgyrchoedd i gadw'r Felinheli'n daclus, sy'n "codi ymwybyddiaeth am faw cŵn ac am godi sbwriel," ac weithiau mae hi'n mynd allan efo plant Ysgol y Felinheli i godi sbwriel. "Dwi wrth fy modd yn gneud y gwaith cymunedol yma," mae hi'n deud.

Dwi'n gofyn iddi be' ydi'r sialens fwyaf sy'n wynebu Gogledd Cymru.

"Mae materion iechyd ar hyn o bryd yn fy mhoeni i'n arbennig...be' sy'n digwydd hefo Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr. Mae gyno ni staff cydwybodol iawn, iawn ond mae 'na broblema' dybryd, a dwi'n teimlo bod y llywodraeth bresennol jyst ddim yn mynd i'r afael â nhw; ddim yn deall natur yr argyfwng sydd yn digwydd, ac ddim yn cynnig atebion." Mae Sian yn deud y byddai hi'n "cydweithio hefo pobol ar yr ochr iechyd yn sicr, achos dwi'n meddwl bod hwnna'n flaenoriaeth rwan i sortio allan be sy'n digwydd dros y Gogledd efo iechyd."

Dylid cofio mai Llywodraeth Lafur sydd mewn grym yn y Cynulliad, ac fod iechyd yn un o'u cyfrifoldebau nhw. Mae Sian yn feirniadol o record y Blaid Lafur yn y Cynulliad, gan ddeud nad oes ganddyn nhw weledigaeth, ac nad ydyn nhw'n gweithredu eu polisïau yn effeithiol.

 "Mae'n hanfodol cael gweledigaeth, ond ti angen pobol wedyn i droi petha'n realiti, ac mae'r ddau beth ar goll yna. Dwi ddim yn meddwl eu bod nhw'n gwbod yn union be' maen nhw isho'i wneud, ond dydyn nhw 'chwaith ddim i weld yn gwbod sut i symud petha' ymlaen...neu ddim efo'r awydd i symud petha' ymlaen".

Ond mae hi'n pwysleisio fod gan Blaid Cymru yr weledigaeth a'r "awydd i symud petha' ymlaen":

"'Da ni'n wahanol fel plaid. Mae gena ni dân yn ein bolia' dros ein gwlad ac er mwyn gwella ein gwlad, a gosod ein gwlad ni ymhlith gwledydd y byd. 'Da ni'n coelio mewn model o lywodraethu a model o gymdeithas sydd yn wahanol iawn i'r hyn sydd gyno ni yng ngwledydd Prydain ar hyn o bryd. "

Ceir nifer o broblemau yn y maes addysg hefyd, gyda Cymru'n llithro i lawr y tablau PISA ers 2007.

"Mae gynon ni athrawon gwych, ond mae'r biwrocratiaeth sydd yn y maes addysg yr un fath â'r biwrocratiaeth gyno ni yn y maes iechyd," mae Sian yn deud. "Mae 'na ormod o reoli o'r canol yng Nghymru. S'nam rhaid i bethau aros fel maen nhw, ond mae Llafur yn rhoi'r argraff bod ni methu gneud dim byd am hyn. Medran, ac mae'r grym yn ein dwylo ni i newid pethau."

Er hyn, mae Sian hefyd yn beirniadu'r llywodraeth Geidwadol bresennol yn Llundain, a'r llywodraeth glymblaid flaenorol, am wneud toriadau i'r gyllideb Gymreig. "Dwi yn cydymdeimlo hefo Llywodraeth Cymru achos fod Llywodraeth Prydain yn gneud toriad o £50 miliwn i'r Gyllideb Gymreig, ond tydy hynny ddim yn esgusodi eu record anfoddhaol nhw ym Mae Caerdydd."





Ym mis Mai, mae gan bobol Cymru gyfla i newid petha'. Mae polisi Plaid Cymru o recriwtio 1,000 o feddygon yn enghraifft o'r "gallu sydd gynnom ni fel plaid i droi ein gweledigaeth yn realiti". Hefyd, mae Plaid Cymru heddiw wedi cyhoeddi y byddan yn clustnodi £590 miliwn i wario ar yr NHS yng Nghymru, ac mae Sian Gwenllian yn ymgyrchu i gadw gwasanaeth mamolaeth llawn yn Ysbyty Gwynedd. Mae Sian o'r farn bod angen gwario'n gall fel ein bod ni'n gallu cael yr arian ar gyfer buddsoddi yn yr NHS:

"Tasa Plaid Cymru mewn grym, mi fyddan ni'n gneud gwell defnydd o'r arian. Er enghraifft, 'da ni ddim yn meddwl y dylid gwario £1 biliwn ar goridor yr M4. Mae'r rheilffordd angen cael ei drydaneiddio, ac mae'r A55 mewn cyflwr truenus."

Ond fel fydd yr etholiad yn agosau, byddwn yn clywed addewidion gan bob plaid. Dwi'n gofyn iddi be' sy'n gneud Plaid Cymru yn wahanol i'r pleidiau eraill.

"Mae Plaid Cymru yn wahanol i'r pleidiau eraill gan mai ni ydi Plaid Cymru. Mae'r pleidiau eraill i gyd yn ganghenau bach o'r pleidiau yn Llundain. Pwrpas Plaid Cymru ydi hyrwyddo buddiannau pobol Cymru a chreu cymdeithas decach."

Mae'n bwysig cydnabod llwyddiannau Plaid Cymru pan oedd y blaid yn rhan o'r llywodraeth rhwng 2007-2011. Yn ôl llawer o bobol, y cyfnod yna oedd yr un mwyaf effeithiol o ran llywodraethiant yng Nghymru ers i ni gael Cynulliad. Sefydlodd Plaid Cymru, fel rhan o'r llywodraeth, gynlluniau blaengar i adfywio'r economi. Roedd Aelod Cynulliad Arfon, Alun Ffred Jones (Plaid Cymru), yn rhan o'r llywodraeth yna fel Gweinidog dros Dreftadaeth. Mae Sian yn sôn am ei lwyddiannau o fel gweinidog:

"Byddai'r Coleg Cymraeg Cenedlaethol, a'r ehangu mawr sydd 'di digwydd mewn cyrsia' cyfrwng Cymraeg ym mhrifysgolion Cymru, erioed 'di digwydd oni bai am fod Alun Ffred Jones a Phlaid Cymru yn rhan o'r llywodraeth rhwng 2007-2011. A byddai'r pwerau deddfu a'r Deddf Iaith ychwaith heb ddigwydd heblaw fod Plaid Cymru wedi bod yn gwthio Llafur i wneud petha'."

Dwi'n ei holi hi am lwyddiannau Plaid Cymru yn Arfon:

"Mae 'na lwyddiant yn yr ystyr fod Plaid Cymru wastad wedi bod yn lais i bobol yr ardal yma, ac mae 'na lwyddiant ymarferol hefyd. Mae ffordd osgoi Caernarfon-Bontnewydd yn allweddol i'r ardal yma. Fysa hwnna ddim gynno ni ar wahan i Alun Ffred a Phlaid Cymru."

Mae Sian hefyd yn clodfori Hywel Williams, Aelod Seneddol (Plaid Cymru) Arfon: "Chwaraeodd Hywel Williams ran hollbwysig yn yr ymgyrch yn erbyn cael peilonau ar draws yr Afon Fenai, ac mae o'n ymgyrchu'n gry' dros gael signal band-eang ym mhob rhan o Arfon."

Symudon ni ymlaen at wleidyddiaeth San Steffan. Roedd Sian yn feirniadol iawn o agenda toriadau y llywdoraeth Geidwadol yn Llundain a'r llywodraeth Geidwadol-Rhyddfrydol flaenorol:

"Mae'r llywodraeth Dorïaidd yn Llundain mewn byd gwahanol i ni. Does ganddyn nhw ddim syniad sut mae pobol gyffredin yn byw. Tydyn nhw heb fod mewn sefyllfa i weld sut mae'u penderfyniadau nhw'n cael effaith ar bobol gyffredin o ddydd i ddydd. Mae'u syniadau nhw'n hollol wahanol. Maen nhw'n dod o safbwynt yr unigolyn, a dydyn nhw ddim yn coelio mewn grym cymuned. Mae'r toriadau 'mae'r cynghorau sir yn gorfod eu gneud yn dod yn uniongyrchol o'r llywodraeth Geidwadol yn Llundain. Dwi'n meddwl mai rwbath hollol ideolegol ydi hwn, a'u bwriad nhw ydi datgymalu'r sector gyhoeddus."

Mae Sian yn pwysleisio'r pwysigrwydd o'r sector gyhoeddus a'r sector breifat, a'r angen am gydweithrediad rhwng y ddwy sector ar lefel leol. Felly beth fyddai hi'n gneud i hybu'r economi leol yn Arfon?

"Fel Aelod Cynulliad, mi fyddai'n gweithio'n galed iawn i gryfhau'r economi yn yr ardal yma. Mi ydan ni angen datblygu'r busnesa' a'r sectora' sydd yma'n barod. Mae twristiaeth, gweithgareddau awyr agored, y sector ynni a'r diwydiannau creadigol yn bwysig iawn i economi Arfon, ac mae yna botensial i ddatblygu'r sectorau yma ymhellach a rhoi mwy o gefnogaeth i fusnesau bach lleol."

Gofynnais iddi beth fyddai llywodraeth Plaid Cymru'n gneud i hybu busnesau bach a chanolig.




"Byddai Llywodraeth Plaid Cymru yn dod â 70,000 o gwmniau Cymreig allan o drethiant, fel eu bod nhw'n gallu ehangu a hybu economi Cymru. Hefyd byddwn yn rhoi contractau cyhoeddus i gwmniau lleol lle mae hynny'n bosib."

Mae'r polisi yma'n un o nifer o syniadau ymarferol sydd gan Blaid Cymru i wella safonau byw pobol yng Nghymru. Ymhellach, mae Leanne Wood yn arweinydd sy'n barod i wrando ar syniadau pobol o fewn y blaid a thu hwnt, ac eto mae hi'n arweinydd cadarn ac egwyddorol. Yn ôl Sian, "mae pobol yn gweld Leanne Wood fel arweinydd, a byddai hi'n arwain tîm da o bobol sydd hefo'r weledigaeth a'r profiad 'da ni angen i weithredu polisïau fyddai'n arwain at welliannau yn yr economi, iechyd ac addysg yng Nghymru."

Siaradon ni am yr argyfwng ffoaduriaid, ac roedd gan Sian neges i David Cameron:

"Mae llywodraeth Prydain angen gneud mwy i groesawu ffoaduriaid o Syria. Rho dy hun yn dy 'sgidiau nhw, David Cameron."

Cyn cloi'r sgwrs, gofynnais iddi os oedd ganddi unrhyw beth arall i'w ddweud:

"Dwi'n benderfynol o fod yn Aelod Cynulliad effeithiol a gweithgar, yn llais cryf dros yr ardal gan gwffio'n cornel yng Nghaerdydd. Os 'da chi'n cefnogi gweld Cymru'n wlad gwell, mwy llewyrchus, mwy gwyrdd, tecach ac un sy'n croesawu pawb o bob cefndir, yna ym Mhlaid Cymru ddylach chi fod."


* Dewch i SADWRN SIAN, Dydd Sadwrn, y 12fed o Fedi.
Cyfarfod yn swyddfa Plaid Cymru ym Mangor, am 10a.m. 
70 High Street, LL57 1NR Bangor, Gwynedd.
Rhannu taflenni ynglŷn ag ymgyrch Sian. (Peidiwch â phoeni os 'da chi heb neud hyn o'r blaen, achos mi gewch chi help gan rai eraill, ac mae o'n ddigon syml!).

                                                 
* Dewch i GIG PLAID CYMRU, Dydd Sadwrn, y 12fed o Fedi yng Nghlwb Pêl-droed Caernarfon am 8p.m.
£6 flaen llaw ac £8 wrth drws. Medrwch chi brynu tocynau o flaen llaw ym Mhalas Print.

Bydd 50% o'r elw yn mynd i GISDA. 50% arall yn mynd at elusennau ffoaduriaid. 

     
        

Friday, 2 January 2015

TTIP: Democratiaeth Ar Werth

TTIP: Democratiaeth Ar Werth

Nid ydy democratiaeth y Deyrnas Gyfunol yn berffaith. Mae gennym, ar lefel San Steffan, system etholiadol hollol anghyfrannol sydd dim ond yn elwa'r Blaid Lafur a'r Ceidwadwyr. Mae diffyg dylanwad pleidleisiwyr yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon ar ganlyniadau Etholiadau Cyffredinol hefyd yn warthus. Ar y llaw arall, gall un media mogul  gael dylanwad arwyddocaol ar agenda gwleidyddol rhan helaeth o'r Gorllewin. Ni ddylwn anghofio fod y tair prif blaid unoliaethol, i raddau amrywiol, ym mhocedi'r cyfoethog. Er hyn, rydym yn hynod o lwcus o'i gymharu â phobl sy'n byw mewn unbenaethau. I gymharu â nifer o wledydd o amgylch y byd, mae democratiaeth yn y DG yn llwyddiannus dros ben.

Ond mae ein democratiaeth ni ar werth. Pwy sy'n prynu? Y corfforaethau rhyngwladol siŵr iawn! Croeso i fyd y Transatlantic Trade and Investment Partnership – neu TTIP. Mae'r Unol Daleithiau America a'r Undeb Ewropeaidd yn bwriadu creu cyfres o gytundebau masnachol rhwng y ddwy floc  economaidd. Mae'r holl broses o drafod y cytundeb, a gychwynnodd yn Chwefror 2014, wedi bod yn gyfrinachol ac anemocrataidd, ac mae'n debyg mai'r unig reswm yr ydym yn gwybod gymaint amdano ydy o ganlyniad i geisiadau Rhyddid Gwybodaeth (FOI). Un o bwrpasau TTIP ydy i leihau rheolaethau ar fusnesau mawr. Byddai hyn yn gwanhau rheolaethau amgylcheddol, diogelwch bwydydd, yn ogystal â'r rheolaethau ar fanciau sydd eisoes yn rhy wan. Mae gan yr UDA reolaethau bwyddydd llawer gwanach na sydd gan yr Undeb Ewropeaidd. E.e. mae'n gyfreithlon yno i fusnesau werthu cig eidion sydd yn cynnwys hormonau tyfiant all, yn ôl rhai, arwian at gancr. 

Nid yn unig hyn, ond bwriad arall TTIP yw i roi rôl bwysig i gwmnïau Americanaidd yng ngwasanaethau cyhoeddus y DG a gwledydd eraill yr Undeb Ewropeaidd. Byddai hyn yn arwain at breifateiddio'r NHS, ac hyd yn oed ei dinistrio, yn y pen-draw. Mae rhai o gefnogwyr TTIP yn honi y byddai'r NHS yn cael ei heithrio o'r gytundeb, ond nid oes gan y Ceidwadwyr bolisi o'r fath. Mae'r Blaid Lafur o blaid eithrio'r NHS. Ond nid yw hyn yn ddigon da. Beth fydd yn digwydd i'n gwasanaethau cyhoeddus eraill? Cofiwn mai un o brif bwrpasau TTIP yw eu preifateiddio nhw yn raddol.  

Credaf fod ein democratiaeth ni ar werth. Efallai mai un o elfennau mwyaf maleisus TTIP yw'r Investor State Dispute Settlement – yr ISDS. Byddai'r ISDS yn rhoi'r un statws gyfreithiol i gwmnïau rhyngwladol â sydd gan wledydd annibynnol. Hefyd, byddai'r corfforaethau yma'n gallu swïo'r llywodraethau mewn llysoedd cyfrinachol, rhyngwladol, a fyddai wedi'u sefydlu'n arbennig fel rhan o TTIP. Mae perygl y byddai'r llysoedd yma yn ragfarnllyd o blaid y corfforaethau. Byddai'r corfforaethau yma'n cael swïo llywodraethau os oes yna unrhyw bolisi yn bygwth eu helw. Mae hyn yn beth dychrynllyd i'w ddychmygu, yn enwedig pan gofiwn y byddai corfforaethau rhynglwadol yn cael eu trin yn hafal â gwledydd annibynol.

Cymrodd cangen Asiaidd o'r cwmni tybaco Philip Morris gamau cyfreithiol yn erbyn Awstralia ar ôl i lywodraeth y wlad honno gyflwyno polisi o bacedi plaen ar gyfer sigarets. Sut? Wel, roedd Awstralia wedi arwyddo cytundeb tebyg gyda Hong Kong yn 1993.

Mae ymladd brwydrau cyfreithiol yn gostus iawn i  wladwriaethau, ac yn wastraff amser ac egni. Efallai yn y dyfodol weddol agos, mi fydd llywodraeth y D.G., yn ogystal â llywodraethau gwledydd eraill yn yr Undeb Ewropeaidd, yn ofn cyflwyno polisïau radical neu hyd yn oed camau pitw i gyfieriad tegwch economaidd. Mae'r sbectrwm gwleidyddol Brydeinig yn gyfyng iawn hyd yn oed ar hyn o bryd, gyda'r tair prif blaid unoliaethol yn ogystal â Ukip yn cefnogi llymder. Hyrwyddant fathau gwahanol o Thatcheriaeth i'w gilydd – ond yn y bôn, pleidiau neo-rhyddfrydol ydynt i gyd.


Er mwyn i ddemocratiaeth allu gweithio'n effeithiol, mae angen i'r holl ddadleuon o'r sbectrwm democrataidd gael eu clywed. Byddai TTIP yn ei gwneud hi'n anoddach fyth i lywodraethau allu cymryd camau tuag at greu cymdeithas decach. Byddai gwladoli unrhyw beth allan o'r cwestiwn. Mae polau 'piniwn yn awgrymu fod yn y mwyafrif o bobl yn y D.G. o blaid gwladoli'r rheilffyrdd a'r cwmnïau ynni. Gallwn ddadlau o blaid neu'n erbyn gwneud hyn, ond y pwynt yw, dylai llywodraeth, sydd wedi cael ei hethol yn ddemocrataidd, gael yr hawl i wneud hyn os mai dyma yw ei dymuniad. Ni fyddai hyn yn cael effaith niweidiol ar hawliau dynol unrhyw un. Er hyn, byddai materion o'r fath allan o'r agenda yn llwyr...oherwydd byddai llywodraethau yn ofni pŵer y corfforaethau yn fwy nag erioed.

Nid oedd TTIP ar faniffesto'r un blaid Brydeinig ar gyfer yr Etholiad Cyffredinol yn 2010. Erbyn hyn fodd bynnag, mae Llafur, y Ceidwadwyr y Lib-Dems a Ukip yn cefnogi TTIP. (Ukip o blaid cytundeb Ewropeaidd?! ) Mae Plaid Cymru'n anghytuno. Mae pobol Cymru, Prydain ac Ewrop yn haeddu gwell  na hyn. Ni ddylid gwerthu ein democratiaeth. 

Saturday, 15 November 2014

Plaid Cymru a Chenedlaetholdeb

Plaid Cymru a Chenedlaetholdeb

Un o gryfderau'r ymgyrch "Ie" yn refferendwm yr Alban, yn fy marn i, oedd y pwyslais a roddwyd ganddynt ar ddadleuon democrataidd, yn hytrach na rhai diwylliannol, dros annibyniaeth. Ceisiodd nifer o gefnogwyr  annibyniaeth ymbellhau eu hunain oddi wrth y term "cenedlaetholdeb", gan fynnu yn hytrach fod hunan-reolaeth yn beth naturiol i wlad ei gael. Roeddent am weld yr Alban yn chwarae rhan flaenllaw fel aelod o'r byd, a'r syniad oedd y byddai'r wlad honno'n esiampl i weddill y byd o ran pethau fel polisïau economaidd. Felly, rhyngwladolwyr, nid cenedlaetholwyr, oedd llawer o'r rheiny a bleidleisiodd "Ie". Creu cymdeithas decach oedd yr actifiwyr "Ie"'n ceisio'i wneud – nid cael annibyniaeth am resymau diwylliannol.

Pan mae'r cyfryngau Llundeinig yn rhoi sylw i'r SNP, Plaid Cymru, neu unrhyw grŵp o bobol sydd o blaid annibyniaeth, maen nhw'n mynnu defnyddio'r term "Nationalists", hefo "N" fawr, i'n disgrifio ni. Mae'r BBC hefyd yn euog o wneud hyn. Weithiau, mae'r term yn cael ei gwtogi i "Nats", yn fwriadol er mwyn ein gwawdio ni. Mae'r geiriau yma'n dycrhyn llawer o bobol. Pobol a allai fod yn bleidleiswyr Plaid. Dwi ddim yn meddwl bod angen egluro pam.

Dwi yn dallt fod yna wahanol fathau o genedlaetholdeb, ac os ydy Plaid Cymru yn blaid genedlaetholgar, yna mae hi'n gefnogol o civic nationalism, sydd yn hollol wrthwynebol o hiliaeth a senoffobia. Mae hyn yn hollol groes i ddelfrydau'r rheiny sy'n gefnogol o rai o fathau tywyllach a sinistr o genendlaetholdeb. Ond does gan y cyfryngau Llundeinig ddim diddordeb yn hyn. Mi wneith "Nationalists" neu "Nats" y tro i nhw. Yn fy marn i, mae hyn yn gwneud i ni edrych fel plaid ynysig, eithafol bron. Does yna ddim ynglŷn â Phlaid Cymru sydd yn ynysig nac yn eithafol. Plaid groesawgar ydy hi sydd eisiau i Gymru fod yn wlad normal – ac mae annibyniaeth yn rywbeth hollol normal i wledydd. Ond wrth gwrs, nod tymor-hir ydy hyn, ac mae Plaid yn dallt fod yn rhaid i sefyllfa economaidd Cymru wella'n sylweddol cyn y byddwn ni hyd yn oed yn agos at ddod yn wlad annibynol.

Dwi'n aelod o Blaid Cymru. Dwi o blaid annibyniaeth (fel nod tymor-hir (hefo refferendwm)). Dwi hefyd o blaid cyflwyno deddfwriaeth radical a phellgyrhaeddol er mwyn cynyddu'r nifer o bobol sy'n siarad Cymraeg, ac yn hollol gytûn hefo Cymdeithas yr Iaith o ran hyn. Dwi hefyd yn cydnabod y pwysigrwydd o ddiwylliant Cymraeg a Chymreig, e.e. ein heisteddfodau. Cymraeg ydy fy iaith cynta i, ac fel rheol tydw i ddim yn siarad Saesneg hefo'r rheiny sy'n medru'r Gymraeg yn rhugl ond yn dewis peidio'i defnyddio hi. Er hyn i gyd, tydw i ddim yn ystyried fy hun yn genedlaetholwr Cymreig. Gwladgarol? – ydw, yn sicr. Ond dwi ddim yn licio cael fy ystyried yn "Welsh Nash", "Nationalist", neu yn waeth fyth, yn un o'r "Nats".

Mi fyswn i'n dadlau mai'r unoliaethwyr ydy'r cenedlaetholwyr go iawn – nid y nhw i gyd, ond yn sicr yr unoliaethwyr cryf. Oni bai am eu dadleuon economaidd, dadleuon cenedlaetholgar Brydeinig oedd gan Better Together. E.e., un o'u dadleuon nhw oedd fod y Deyrnas Gyfunol yn rhyw fath o deulu, a bod yr Alban yn bygwth chwalu'r deulu honno. Roedd y mwydro ynglŷn â'r "300 years of proud/shared history" a.y.y.b. hefyd yn enghraifft o hyn. Nid dadleuon rhesymegol oedd 'rhain, ond dadleuon cenedlaetholgar Brydeinig. Mae Prydain yn wych – dyna oedd eu hail prif ddadl, (ar ôl eu dadleuon economaidd negyddol). Roedd yr ymgyrch "Ie", ar y llaw arall, yn pwysleisio sut byddai'r Alban annibynol yn ffynnu'n economaidd, ac hefyd yn wlad decach yn economaidd. Roeddent hefyd yn pwysleisio dadl democrataidd sylfaenol – sef y dylai penderfyniadau ynglŷn â gwlad cael eu cynnal yn y wlad honno. Tydy hyn ddim yn safbwynt cenedlaetholgar. Safbwynt rhesymegol, democrataidd ydyw.

Os ydy Plaid Cymru isho cynyddu'u haelodau Cynulliad, yna mae'n rhaid i ni ennill mwy o gefnogaeth yn y De. Mae hyn yn golygu bod rhaid i ni feddwl am ein strategaethau etholiadol. Tydy brandio'n hunain yn blaid genedlaetholgar ddim yn mynd i ennill yr un pleidlais ychwanegol i'r Blaid. (Tydw i ddim yn dadlau fod hyn yn digwydd fodd bynnag). Mae pobol – yn y Gogledd a'r De – yn poeni am eu safonau byw, yr NHS, swyddi, addysg, a.y.y.b.: nid annibyniaeth (am y tro). O dan arwenyddiaeth Leanne Wood, mae Plaid Cymru'n ei gwneud hi'n glir ein bod ni ar ochr y bobol  gyffredin, ac yn gwrthwynebu'r consensws pro-toriadau, neo-liberal, y mae'r pleidiau Llundeinig yn eu cefnogi. Felly dwi'n hapus hefo strategaeth y Blaid, nid am resymau etholiadol yn bennaf, ond yn egwyddorol: mae cyfiawnder cymdeithasol yn rywbeth pwysig iawn i mi ac i'r Blaid. Mae'r bwlch rhwng y cyfoethog a'r tlawd yn anferth, ac mae'n rhaid i rywun gwestiynu hyn.

Mae'n rhaid i Blaid Cymru guro Llafur ar ei tyrff ei hun. Mae'r prosiect New Labour dal mewn bodolaeth.  Byddai llywodraeth Lafur yn San Steffan yn cadw at yr agenda o doriadau, a byddent yn rhewi budd-daliadau plant. Pwy sydd am sefyll i fyny dros y tlotaf yn ein cymdeithas? Nid Llafur. Yn sicr nid y Toris a'u ffrindiau bach rhyddfrydol. Ac yn bendant nid Ukip. Dim ond Plaid Cymru all wneud hyn.

Felly mae talfu termau fel cenedlaetholdeb jyst yn cymlethu i'r etholwyr. Dwi ddim yn cyhuddo'r Blaid o wnued hyn. I'r gwrthwyneb: mae Leanne Wood wedi ei gwneud hi'n hollol amlwg fod Plaid i'r chwith o Lafur, ac yn fodlon herio'r status quo. Ond mae yna lawer o gefnogwyr Plaid yn y gogledd yn mynnu parhau i ystyried eu hunain yn "genedlaetholwyr". Nid yn unig fod y term yma, sy'n swnio'n waeth yn Saesneg, yn gallu gwneud i bobol gysylltu Plaid yn eu pennau hefo pethau sinistr iawn, ond mae o'n rhoi'r argraff i nifer mai plaid ar gyfer siaradwyr Cymraeg, ceidwadol hefo "c" fach, (be' bynnag mae hynna'n feddwl), dosbarth-canol a gogleddol  yn unig ydy hi. Wrth gwrs, tydy hyn ddim yn wir o gwbl: plaid ar gyfer pobol Cymru gyfan ydy Plaid Cymru. A gyda llaw, mae pobol yn y Gogledd hefyd yn poeni am eu safonau byw, swyddi, yr NHS ac addysg a.y.y.b., yr un fath â phobl yn y De.


Ymhellach, mae ystyriad ein hunain yn genedlaetholwyr yn beth hynod o Anglo-centric i'w wneud yn fy marn i. Mae hyn oherwydd fod yr unoliaethwyr yn mynnu'n labelu ni'n "Nationalists" er mwyn ceisio'n tanseilio ni. Does yna ddim byd yn genedlaetholgar am geisio gwneud eich gwlad yn le tecach a gwell i fyw. Mi fydd hunan-lywodraeth, ac yna annibyniaeth, yn rhan o hyn. Ond mae'n beth hollol normal i wledydd fod yn annibynol. Does dim rhaid defnyddio geiriau fel "cenedlaetholdeb" a "nationalism". Dwi'n meddwl y byddai Plaid Cymru yn well off hebddynt.